انتخاب درست مکمل دوران بارداری و شیردهی یکی از اولین پرسش‌های مادران است. در این دوران نیاز بدن به برخی ریزمغذی‌ها بیشتر می‌شود و کمبود آن‌ها هم بر سلامت مادر اثر می‌گذارد و هم بر رشد جنین. در این مطلب مهم‌ترین مکمل‌ها، زمان شروع و نکات ایمنی را مرور می‌کنیم.
چرا در بارداری به مکمل نیاز است؟
حجم خون مادر در بارداری تا حدود ۵۰ درصد افزایش می‌یابد، جنین برای ساخت استخوان، مغز و اعصاب به مواد مغذی نیاز دارد و حالت تهوع سه‌ماههٔ اول هم دریافت غذایی را کم می‌کند. به همین دلیل حتی با تغذیهٔ خوب، تأمین بعضی مواد مثل اسید فولیک و آهن فقط از راه غذا دشوار است.
مهم‌ترین ریزمغذی‌های دوران بارداری
اسید فولیک
اسید فولیک خطر نقص لولهٔ عصبی جنین را کاهش می‌دهد. توصیهٔ رایج، مصرف روزانه حدود ۴۰۰ میکروگرم از دست‌کم یک ماه پیش از بارداری تا پایان سه‌ماههٔ اول است؛ در برخی شرایط پزشک دوز بیشتری تجویز می‌کند. محصولات این گروه را در بخش فولیک اسید ببینید.
آهن
نیاز به آهن در بارداری تقریباً دو برابر می‌شود (حدود ۲۷ میلی‌گرم در روز). کمبود آهن باعث خستگی، سرگیجه و کم‌خونی مادر می‌شود. علائم و روش درست مصرف را در مقالهٔ علائم کمبود آهن و بهترین زمان مصرف قرص آهن توضیح داده‌ایم.
کلسیم و ویتامین D
جنین کلسیم موردنیاز استخوان‌هایش را از مادر می‌گیرد. اگر دریافت کلسیم کافی نباشد، از ذخیرهٔ استخوان مادر برداشت می‌شود. ویتامین D هم برای جذب کلسیم لازم است و کمبود آن در ایران شایع است؛ بیشتر بخوانید: علائم کمبود ویتامین D و راه جبران آن.
امگا ۳ (DHA)
DHA در رشد مغز و شبکیهٔ چشم جنین نقش دارد. اگر ماهی کم مصرف می‌کنید، مکمل امگا ۳ با نظر پزشک می‌تواند کمک کند؛ انواع آن در بخش امگا ۳ موجود است.
ید
ید برای ساخت هورمون تیروئید مادر و رشد مغز جنین ضروری است. استفاده از نمک یددار و مکمل‌هایی که ید دارند معمولاً نیاز را تأمین می‌کند.
مولتی‌ویتامین بارداری یا مکمل‌های جداگانه؟
مکمل‌های تخصصی بارداری معمولاً اسید فولیک، آهن، ید، ویتامین D و گاهی DHA را در یک فرمول دارند و مصرف منظم را ساده‌تر می‌کنند. اگر آزمایش شما کمبود خاصی را نشان دهد، پزشک ممکن است مکمل جداگانه هم اضافه کند. محصولات این گروه را در بخش بارداری و شیردهی مقایسه کنید. نکات کلی مصرف و تداخل‌ها را هم در راهنمای مصرف مکمل‌ها و مولتی‌ویتامین‌ها آورده‌ایم.
مکمل در دوران شیردهی
در شیردهی هم نیاز به ید، ویتامین D، کلسیم و DHA بالاست. بسیاری از پزشکان ادامهٔ مصرف مکمل بارداری را تا پایان شیردهی توصیه می‌کنند. برخی مادران برای حمایت از تولید شیر از مکمل‌های گیاهی شیرافزا استفاده می‌کنند؛ مصرف این محصولات هم باید با نظر پزشک یا داروساز باشد.
نکات ایمنی مهم
- ویتامین A با دوز بالا (به‌ویژه به شکل رتینول) در بارداری ممکن است برای جنین خطرناک باشد؛ از مصرف خودسرانهٔ مکمل‌های پردوز پرهیز کنید.
- مکمل‌های گیاهی و لاغری در بارداری بدون تأیید پزشک مصرف نشوند.
- آهن را با معدهٔ خالی یا همراه ویتامین C بخورید و از مصرف هم‌زمان با چای، قهوه و لبنیات پرهیز کنید.
- اگر یبوست یا تهوع با قرص آهن شدید است، به پزشک بگویید؛ فرمول‌های ملایم‌تری وجود دارد.
- همهٔ مکمل‌ها، به‌ویژه آهن، را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
جمع‌بندی
مهم‌ترین مکمل‌های دوران بارداری اسید فولیک، آهن، کلسیم، ویتامین D، ید و امگا ۳ هستند. شروع اسید فولیک پیش از بارداری، مصرف منظم و هماهنگی نوع و دوز مکمل با پزشک، کلید یک بارداری سالم‌تر است. اگر در انتخاب محصول سؤال دارید، داروسازان دراگ‌کده راهنمایی‌تان می‌کنند.
این مطلب جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین مراقبت‌های دوران بارداری و تجویز پزشک نیست.
