شناختن علائم کمبود ویتامین D اهمیت زیادی دارد، چون این کمبود در ایران بسیار شایع است و نشانه‌هایش اغلب با خستگی عادی اشتباه گرفته می‌شود. ویتامین D در سلامت استخوان، عملکرد عضلات، سیستم ایمنی و حتی خلق‌وخو نقش دارد. در این مطلب علائم، علت‌ها، روش تشخیص و راه‌های جبران آن را مرور می‌کنیم.
ویتامین D چه کاری در بدن انجام می‌دهد؟
ویتامین D به جذب کلسیم و فسفر از روده کمک می‌کند و بدون آن، حتی با مصرف لبنیات کافی، استخوان‌ها کلسیم لازم را دریافت نمی‌کنند. این ویتامین در عملکرد طبیعی عضلات و تنظیم پاسخ سیستم ایمنی هم نقش دارد. بدن بخش اصلی ویتامین D را با تابش آفتاب به پوست می‌سازد و منابع غذایی آن محدود است.
علائم کمبود ویتامین D
- خستگی و ضعف عمومی بدون دلیل مشخص
- درد استخوان و مفاصل، به‌ویژه کمر، لگن و زانو
- ضعف و گرفتگی عضلات
- سرماخوردگی‌ها و عفونت‌های مکرر
- ریزش مو
- افت خلق‌وخو، به‌خصوص در فصل‌های کم‌نور
- در کودکان: تأخیر در راه‌رفتن، دیر بسته‌شدن ملاج و در کمبود شدید، نرمی استخوان (راشیتیسم)
بسیاری از افراد با کمبود خفیف هیچ علامتی ندارند؛ به همین دلیل آزمایش خون مطمئن‌ترین راه تشخیص است.
علت‌های کمبود ویتامین D
- کم‌بودن تابش آفتاب: زندگی و کار در فضای بسته، پوشش کامل و استفادهٔ دائمی از ضدآفتاب.
- پوست تیره‌تر و سن بالا: که توان ساخت ویتامین D در پوست را کمتر می‌کند.
- اضافه‌وزن: ویتامین D در بافت چربی ذخیره می‌شود و در خون کمتر در دسترس است.
- مشکلات جذب روده‌ای مانند سلیاک و برخی بیماری‌های کبد و کلیه.
- بارداری و شیردهی که نیاز را بیشتر می‌کند؛ بیشتر بخوانید: مکمل دوران بارداری و شیردهی.
تشخیص؛ آزمایش ۲۵-هیدروکسی ویتامین D
سطح ویتامین D با آزمایش خون (OH ویتامین D-25) سنجیده می‌شود. به‌طور معمول مقدار کمتر از ۲۰ نانوگرم در میلی‌لیتر کمبود و بین ۲۰ تا ۳۰ ناکافی در نظر گرفته می‌شود؛ تفسیر نهایی و تعیین دوز درمان با پزشک است.
راه‌های جبران کمبود ویتامین D
نور خورشید
قرارگرفتن دست‌ها و صورت در معرض آفتاب برای مدت کوتاه در ساعت‌های میانی روز، چند بار در هفته، به ساخت ویتامین D کمک می‌کند؛ اما در فصل سرد و برای کسانی که بیرون نمی‌روند معمولاً کافی نیست.
منابع غذایی
ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین، زردهٔ تخم‌مرغ و لبنیات غنی‌شده منابع غذایی ویتامین D هستند، ولی به‌تنهایی کمبود را جبران نمی‌کنند.
مکمل ویتامین D3
مکمل ویتامین D3 (کوله‌کلسیفرول) مؤثرترین راه جبران سریع کمبود است. نیاز روزانهٔ نگهدارنده در بزرگسالان حدود ۶۰۰ تا ۸۰۰ واحد است، ولی برای درمان کمبود، پزشک دوز و مدت مشخصی تعیین می‌کند. ویتامین D محلول در چربی است؛ آن را همراه غذا مصرف کنید. انواع مکمل را در بخش ویتامین‌ها ببینید و اگر در کنار آن به کلسیم نیاز دارید، بخش کلسیم‌ها را هم ببینید.
احتیاط: مصرف بیش از حد
ویتامین D در بدن ذخیره می‌شود و مصرف طولانی دوزهای بالا بدون آزمایش و نظر پزشک می‌تواند باعث افزایش کلسیم خون، تهوع، ضعف و آسیب کلیه شود. حد بالای ایمن برای بزرگسالان معمولاً ۴۰۰۰ واحد در روز ذکر می‌شود. پیش از مصرف چند مکمل هم‌زمان، مقدار ویتامین D همهٔ آن‌ها را جمع بزنید؛ نکات بیشتر در راهنمای مصرف مکمل‌ها آمده است.
ویتامین D و سیستم ایمنی
ویتامین D در تنظیم پاسخ ایمنی نقش دارد و یکی از مکمل‌هایی است که در فصل سرما بیشتر به آن توجه می‌شود. فهرست کامل را در مقالهٔ تقویت سیستم ایمنی بدن در فصل سرما ببینید.
جمع‌بندی
خستگی، درد استخوان و عضله، عفونت‌های مکرر و ریزش مو از علائم شایع کمبود ویتامین D هستند. تشخیص را با آزمایش خون قطعی کنید و درمان را با مکمل D3 و دوز تعیین‌شده توسط پزشک پیش ببرید. داروسازان دراگ‌کده برای انتخاب مکمل مناسب راهنمایی‌تان می‌کنند.
این مطلب جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص و تجویز پزشک نیست.
