بسیاری از والدین برای تقویت اشتهای فرزندشان به دنبال ویتامین مناسب هستند. در این مطلب توضیح می‌دهیم کدام ویتامین برای اشتهای کودکان اهمیت دارد، کمبود کدام ریزمغذی‌ها با بی‌اشتهایی ارتباط دارد و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد. خبر خوب این است که بی‌اشتهایی کودکان در بیشتر موارد گذراست.
بی‌اشتهایی کودک؛ کی طبیعی است؟
سرعت رشد کودک بعد از یک‌سالگی کمتر می‌شود و طبیعی است که اشتهای او هم نسبت به دوران شیرخوارگی کم شود. نوسان اشتها از روزی به روز دیگر، بدغذایی در دوره‌ای کوتاه و کم‌خوردن هنگام دندان‌درآوردن یا سرماخوردگی هم معمولاً نگران‌کننده نیست. معیار اصلی، روند رشد قد و وزن کودک روی منحنی رشد است.
ریزمغذی‌هایی که با اشتها ارتباط دارند
زینک (روی)
کمبود زینک با کاهش حس چشایی، کم‌اشتهایی، کندی رشد و ضعف ایمنی همراه است. در کودکانی که کمبود زینک دارند، مصرف مکمل با نظر پزشک می‌تواند به بهبود اشتها کمک کند. محصولات این گروه در بخش زینک‌ها قرار دارند.
آهن
کم‌خونی فقر آهن یکی از دلایل شایع بی‌حالی، رنگ‌پریدگی و کم‌اشتهایی کودکان است. مکمل آهن کودکان معمولاً به شکل قطره یا شربت است؛ نمونه‌ها را در بخش شربت و قطره آهن ببینید. علائم کمبود آهن را در مقالهٔ علائم کمبود آهن شرح داده‌ایم.
ویتامین D
ویتامین D برای رشد استخوان و عملکرد سیستم ایمنی ضروری است و کمبود آن در کودکان ایرانی کم نیست. نشانه‌ها و راه جبران آن را در مقالهٔ کمبود ویتامین D بخوانید.
ویتامین‌های گروه B
ویتامین‌های B1، B6 و B12 در متابولیسم انرژی نقش دارند. بسیاری از شربت‌های تقویتی کودکان ترکیبی از این ویتامین‌ها با زینک و لیزین هستند.
شربت‌های اشتهاآور و مولتی‌ویتامین کودکان
شربت‌های اشتهاآور معمولاً ترکیبی از ویتامین‌ها، مواد معدنی و گاهی عصاره‌های گیاهی‌اند. این محصولات جایگزین غذا نیستند و بهتر است وقتی مصرف شوند که پزشک کودکان کمبود یا نیاز خاصی را تشخیص داده باشد. نمونه‌ها را در بخش مکمل اشتهاآور کودکان و مولتی ویتامین کودکان مقایسه کنید. برای نکات کلی مصرف مکمل‌ها هم راهنمای مصرف مولتی ویتامین را ببینید.
عادت‌هایی که اشتها را بهتر می‌کند
- وعده‌های غذایی را در ساعت‌های ثابت بدهید و بین وعده‌ها به کودک تنقلات شیرین و آبمیوهٔ زیاد ندهید.
- حجم غذا را کم و تنوع را زیاد کنید؛ بشقاب پر کودک را دلسرد می‌کند.
- سر سفره تلویزیون و گوشی را خاموش کنید و کودک را برای خوردن مجبور یا تنبیه نکنید.
- بازی و فعالیت بدنی در فضای باز، هم اشتها را بهتر می‌کند و هم به تأمین ویتامین D کمک می‌کند.
- کودک را در آماده‌کردن غذا و چیدن سفره شریک کنید.
نمونهٔ یک روز غذایی برای کودک کم‌اشتها
صبحانه: نان و پنیر با چند گردو یا تخم‌مرغ آب‌پز و چند تکه میوه. میان‌وعده: ماست یا شیر با یک میوه. ناهار: برنج یا ماکارونی با گوشت، مرغ یا عدس و کمی سالاد. عصرانه: کمی خرما، کشمش یا میوهٔ خشک همراه شیر. شام: غذای سبک مثل کوکو، عدسی یا خوراک مرغ. حجم هر وعده را کم بگیرید و اگر کودک بیشتر خواست، دوباره بکشید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
- کاهش وزن یا متوقف‌شدن رشد روی منحنی رشد
- بی‌حالی، رنگ‌پریدگی شدید یا خستگی مداوم
- اسهال، استفراغ یا دل‌درد مکرر
- بی‌اشتهایی طولانی همراه با تب یا بیماری‌های عفونی پشت‌سرهم
نکات ایمنی
مکمل‌های بزرگسالان را به کودک ندهید و دوز را دقیقاً طبق دستور پزشک یا برچسب محصول رعایت کنید. مکمل‌های آهن‌دار را حتماً دور از دسترس کودکان نگه دارید؛ مصرف تصادفی قرص آهن در کودکان یکی از مسمومیت‌های خطرناک است.
جمع‌بندی
زینک، آهن، ویتامین D و ویتامین‌های گروه B مهم‌ترین ریزمغذی‌های مرتبط با اشتهای کودکان هستند. اما پیش از هر مکملی، روند رشد کودک را با پزشک بررسی کنید و عادت‌های غذایی خانواده را اصلاح کنید. اگر در انتخاب محصول سؤال دارید، داروسازان دراگ‌کده راهنمایی‌تان می‌کنند.
این مطلب جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینهٔ پزشک کودکان نیست.
