لیراگلوتاید ماده مؤثرهٔ ساکسندا (برای کاهش وزن) و ویکتوزا (برای دیابت نوع ۲) است. این دارو نسل قبلی آمپول‌های خانوادهٔ GLP-1 است و باید هر روز تزریق شود. در ایران، علاوه بر ساکسندا و ویکتوزای وارداتی، چهار برند داخلی هم ثبت شده است: ملیتاید و ماسیزا (سیناژن)، ویکیتاید (پویش دارو) و لنلیرا (آلاشت فارمد). در این مقاله توضیح می‌دهیم لیراگلوتاید چطور کار می‌کند، شواهد علمی چه می‌گویند، دوز آن چطور بالا می‌رود، برندها چه تفاوت‌هایی دارند و در مقایسه با سماگلوتاید و تیرزپاتید کجا قرار می‌گیرد.
مهم: لیراگلوتاید داروی نسخه‌ای است و باید با تجویز و پیگیری پزشک مصرف شود. این مقاله جای ویزیت پزشک را نمی‌گیرد.
لیراگلوتاید چیست و چطور کار می‌کند؟
لیراگلوتاید شبیه هورمون رودهٔ GLP-1 عمل می‌کند. ترشح انسولین را متناسب با قند خون بالا می‌برد، تخلیهٔ معده را کند می‌کند و احساس سیری را زودتر ایجاد می‌کند. همین ماده با دو نام و دو هدف عرضه می‌شود:
- ویکتوزا (Victoza): برای کنترل قند در دیابت نوع ۲ (بزرگسالان و کودکان از ۱۰ سالگی)؛ دوز ۰٫۶ تا حداکثر ۱٫۸ میلی‌گرم در روز.
- ساکسندا (Saxenda): برای درمان چاقی در بزرگسالان و نوجوانان از ۱۲ سالگی؛ دوز نگهدارندهٔ ۳ میلی‌گرم در روز.
هر دو قلم ۱۸ میلی‌گرم لیراگلوتاید در ۳ میلی‌لیتر دارند؛ تفاوت در دوزهایی است که قلم اجازهٔ تنظیم آن را می‌دهد.
شواهد علمی
- کاهش وزن (SCALE): در بزرگ‌ترین مطالعهٔ لیراگلوتاید ۳ میلی‌گرم، کاهش وزن پس از ۵۶ هفته ۸٪ بود، در برابر ۲٫۶٪ با دارونما (گزارش نتایج SCALE).
- پیشگیری از دیابت: در ادامهٔ ۳ سالهٔ همین مطالعه روی افراد چاق مبتلا به پیش‌دیابت، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ با لیراگلوتاید حدود ۷۹٪ کمتر بود (۱٫۸٪ در برابر ۶٫۲٪)، هرچند بخش زیادی از شرکت‌کنندگان پیگیری را ادامه ندادند (کالج قلب آمریکا).
- قلب (LEADER): در ۹۳۴۰ بیمار دیابتی با خطر قلبی بالا، حملهٔ قلبی، سکته یا مرگ قلبی با لیراگلوتاید ۱۳٪ بود، در برابر ۱۴٫۹٪ با دارونما، و مرگ قلبی هم کمتر بود (کالج قلب آمریکا).
- در مقایسه با داروهای جدید: سماگلوتاید هفتگی (حدود ۱۵٪) و تیرزپاتید هفتگی (حدود ۲۱٪) کاهش وزن بیشتری ایجاد می‌کنند و یک بار در هفته تزریق می‌شوند. برای مقایسهٔ کامل، مقاله‌های سماگلوتاید، تیرزپاتید و داروهای کاهش وزن: قرص یا آمپول؟ را بخوانید.
این نتایج از مطالعه‌های انجام‌شده با فرآوردهٔ اصلی است. برای برندهای ایرانی مطالعهٔ منتشرشدهٔ مستقلی پیدا نکردیم.
چه کسانی می‌توانند مصرف کنند و چه کسانی نه؟
برای کاهش وزن: بزرگسالان با BMI ۳۰ یا بیشتر، یا ۲۷ یا بیشتر همراه با یک بیماری مرتبط با وزن، و نوجوانان ۱۲ سال به بالا با چاقی (NIDDK). برای محاسبهٔ BMI، مشاورهٔ مدیریت وزن را انجام دهید.
منع مصرف: سابقهٔ شخصی یا خانوادگی سرطان مدولاری تیروئید یا سندروم MEN2، حساسیت شدید قبلی، بارداری، و همراهی با داروی دیگری از همین خانواده (سماگلوتاید، تیرزپاتید). با سابقهٔ پانکراتیت، فقط با نظر پزشک.
دوز، روش مصرف و نگهداری
- ساکسندا (کاهش وزن): هفتهٔ اول ۰٫۶ میلی‌گرم در روز، سپس هر هفته ۰٫۶ میلی‌گرم اضافه (۱٫۲، ۱٫۸، ۲٫۴) تا از هفتهٔ پنجم به ۳ میلی‌گرم در روز برسد. اگر پله‌ای تحمل نشد، افزایش بعدی حدود یک هفته عقب می‌افتد. اگر ۱۶ هفته پس از شروع، دست‌کم ۴٪ وزن کم نشده باشد، دارو قطع می‌شود؛ در برچسب اروپایی معیار ۵٪ پس از ۱۲ هفته با دوز کامل است (برچسب ساکسندا).
- ویکتوزا (دیابت): ۰٫۶ میلی‌گرم در روز به مدت یک هفته، سپس ۱٫۲ و در صورت نیاز ۱٫۸ میلی‌گرم.
- دوز فراموش‌شده: دوز اضافه نزنید و در زمان معمول دوز بعدی ادامه دهید. اگر بیش از ۳ روز تزریق نکرده‌اید، ساکسندا باید دوباره از ۰٫۶ میلی‌گرم شروع و پله‌پله بالا برده شود.
- هر قلم چند روز کار می‌کند؟ هر قلم ۱۸ میلی‌گرم دارد: با ۳ میلی‌گرم در روز حدود ۶ روز، با ۱٫۸ میلی‌گرم ۱۰ روز، با ۱٫۲ میلی‌گرم ۱۵ روز و با ۰٫۶ میلی‌گرم حدود ۳۰ روز. پس هزینهٔ ماهانهٔ دوز کاهش وزن (۳ میلی‌گرم) تقریباً ۵ قلم است.
- نگهداری: قبل از شروع استفاده در یخچال (۲ تا ۸ درجه)، بدون یخ زدن. قلم شروع‌شدهٔ ویکتوزا را می‌توان تا ۳۰ روز در دمای ۱۵ تا ۳۰ درجه یا در یخچال نگه داشت و بعد از ۳۰ روز باید دور ریخت (راهنمای قلم ویکتوزا). برای برندهای ایرانی، بروشور همان را ملاک قرار دهید.
عوارض
شایع‌ترین عوارض تهوع، اسهال، یبوست، استفراغ و سردرد هستند و بیشتر در هفته‌های اول دیده می‌شوند. در بیماران دیابتی که انسولین یا سولفونیل‌اوره مصرف می‌کنند، خطر افت قند وجود دارد. فوراً به پزشک مراجعه کنید اگر درد شدید و مداوم شکم (احتمال پانکراتیت یا کیسهٔ صفرا)، استفراغ شدید و کم‌آبی، ورم گلو و تنفس سخت، تپش قلب ماندگار، یا افکار آسیب به خود و تغییر شدید خلق پیدا کردید. در یک مطالعهٔ واقعی در کلینیک‌های چاقی بریتانیا، حدود ۱۵٪ بیماران به دلیل عوارض درمان را قطع کردند (British Journal of Diabetes).
برندهای لیراگلوتاید در ایران
طبق فهرست فرآورده‌ها در دارویاب، همهٔ برندهای زیر قلم ۱۸ میلی‌گرم در ۳ میلی‌لیتر (۶ میلی‌گرم در میلی‌لیتر) هستند. در زمان نگارش، همهٔ آن‌ها در این فهرست با وضعیت «به‌زودی» آمده‌اند؛ موجودی روز را از داروساز بپرسید.
| برند | شرکت | مشابه | کاربرد اصلی |
|---|---|---|---|
| ساکسندا (Saxenda) | نوو نوردیسک (واردات: نوونورد دیسک پارس) | اصلی | کاهش وزن، تا ۳ میلی‌گرم |
| ویکتوزا (Victoza) | نوو نوردیسک (واردات: نوونورد دیسک پارس) | اصلی | دیابت نوع ۲، تا ۱٫۸ میلی‌گرم |
| ملیتاید (Melitide) | سیناژن | لیراگلوتاید ایرانی | دیابت نوع ۲ و کمک به کاهش وزن |
| ماسیزا (Maciza) | سیناژن | بیشتر به‌عنوان مشابه ساکسندا معرفی شده | کاهش وزن و دیابت |
| ویکیتاید (Vicitide) | پویش دارو | لیراگلوتاید ایرانی | دیابت نوع ۲ |
| لنلیرا (Lenlira) | آلاشت فارمد | لیراگلوتاید ایرانی | دیابت و کاهش وزن |
نکتهٔ مهم: چون همهٔ این قلم‌ها غلظت یکسانی دارند، تفاوت اصلی در حداکثر دوزی است که قلم اجازهٔ تنظیم آن را می‌دهد. قلم‌های نوع ویکتوزا معمولاً فقط ۰٫۶، ۱٫۲ و ۱٫۸ میلی‌گرم را تنظیم می‌کنند و برای دوز ۳ میلی‌گرمی کاهش وزن مناسب نیستند. پیش از خرید، از داروساز بپرسید قلمِ برند مورد نظر تا چه دوزی تنظیم می‌شود.
ملیتاید و ماسیزا (سیناژن)
سیناژن، سازندهٔ تیرزپاتید اسپارتینا، دو لیراگلوتاید دارد. ملیتاید بیشتر برای کنترل قند در دیابت نوع ۲ معرفی شده است و ماسیزا را بیشتر منابع به‌عنوان جایگزین ساکسندا برای کاهش وزن معرفی کرده‌اند (دارویاب). منابع دربارهٔ کاربرد دقیق هر کدام هم‌نظر نیستند؛ بروشور داخل جعبه و نسخهٔ پزشک را ملاک قرار دهید. سایت سازنده: cinnagen.com.
ویکیتاید و لنلیرا
این دو برند در فهرست فرآورده‌ها ثبت شده‌اند (ویکیتاید، لنلیرا)، ولی سایت رسمی محصول، تصویر رسمی یا تجربهٔ کاربری قابل‌اتکایی برای آن‌ها پیدا نکردیم. به همین دلیل تصویری از آن‌ها نیاوردیم تا با محصول دیگری اشتباه نشود.
ساکسندا و ویکتوزا (نوو نوردیسک)
همهٔ مطالعه‌های بزرگ (SCALE و LEADER) با فرآوردهٔ اصلی انجام شده است. طبق فهرست دارویاب، این دو از طریق نوونورد دیسک پارس وارد شبکهٔ رسمی شده‌اند؛ اگر فرآوردهٔ اصلی می‌خواهید، فقط نمونهٔ دارای برچسب و کد اصالت رسمی را از داروخانه بخرید.
مصرف‌کنندگان چه گزارش کرده‌اند؟
- تزریق روزانه: مهم‌ترین تفاوتی که مصرف‌کنندگان در مقایسه با آمپول‌های هفتگی گزارش می‌کنند؛ فراموش کردن دوزها و خستگی از تزریق هر روزه از دلایل رایج قطع درمان است.
- تهوع در هفته‌های اول شایع‌ترین شکایت است و معمولاً با ادامهٔ درمان کم می‌شود (مرور بالینی).
- کاهش وزن متوسط: در یک مطالعهٔ واقعی در بریتانیا، ۷۲٪ بیماران پس از ۲۶ هفته دست‌کم ۵٪ وزن کم کردند (British Journal of Diabetes). این عدد از آمپول‌های هفتگی جدید کمتر است.
- هزینه: با دوز ۳ میلی‌گرم هر قلم حدود یک هفته کار می‌کند و هزینهٔ ماهانه برای بسیاری از افراد چالش اصلی است.
این تجربه‌ها شخصی‌اند و از آن‌ها نمی‌توان برتری یک برند را نتیجه گرفت. برای برندهای ایرانی، بازخورد منتشرشدهٔ قابل‌اتکایی پیدا نکردیم.
لیراگلوتاید، سماگلوتاید یا تیرزپاتید؟
| معیار | لیراگلوتاید | سماگلوتاید | تیرزپاتید |
|---|---|---|---|
| دفعات تزریق | هر روز | هفته‌ای یک بار | هفته‌ای یک بار |
| کاهش وزن در مطالعهٔ اصلی | حدود ۸٪ (۵۶ هفته) | حدود ۱۵٪ (۶۸ هفته، ۲٫۴ میلی‌گرم) | حدود ۲۱٪ (۷۲ هفته، ۱۵ میلی‌گرم) |
| شواهد قلبی | دارد (LEADER، در دیابت) | قوی (SELECT، SUSTAIN-6) | شواهد جدیدتر (مطالعه‌های SURPASS-CVOT و SUMMIT) |
| سن مجاز برای چاقی | از ۱۲ سالگی | طبق برچسب هر فرآورده | بزرگسالان |
| برندهای ایرانی | ملیتاید، ماسیزا، ویکیتاید، لنلیرا | سماکتو، سویما، ولوریتا و… | اسپارتینا، زیکورپا، تیرزکتو و… |
لیراگلوتاید امروز بیشتر برای کسانی انتخاب می‌شود که به هر دلیل نمی‌توانند داروهای هفتگی را مصرف کنند، یا پزشک برای نوجوانان یا شرایط خاص آن را ترجیح می‌دهد.
توصیه‌های داروساز دراگ‌کده
- اول نسخه و برنامهٔ پزشک. دوز را خودسرانه بالا نبرید و دو داروی این خانواده را با هم مصرف نکنید.
- برای کاهش وزن، قلمی بگیرید که تا ۳ میلی‌گرم تنظیم شود. قلم‌های دیابتی (تا ۱٫۸ میلی‌گرم) برای این هدف کافی نیستند.
- هزینه را درست حساب کنید: با دوز کامل، هر قلم حدود ۶ روز کار می‌کند.
- یادآور روزانه بگذارید. اگر بیش از ۳ روز تزریق نکردید، قبل از ادامه با پزشک یا داروساز دربارهٔ شروع دوباره از دوز پایین صحبت کنید.
- فقط از داروخانه بخرید و کد اصالت را در سامانهٔ تی‌تک بررسی کنید.
مطالعهٔ بیشتر: مقایسهٔ برندهای سماگلوتاید · مقایسهٔ برندهای تیرزپاتید · داروهای کاهش وزن: قرص یا آمپول؟
پرسش‌های رایج
فرق ساکسندا و ویکتوزا چیست؟
هر دو لیراگلوتاید ۱۸ میلی‌گرم در ۳ میلی‌لیتر دارند؛ ویکتوزا برای دیابت نوع ۲ تا ۱٫۸ میلی‌گرم و ساکسندا برای کاهش وزن تا ۳ میلی‌گرم در روز تنظیم می‌شود.
کدام لیراگلوتاید ایرانی برای کاهش وزن است؟
ماسیزا را بیشتر منابع جایگزین ساکسندا معرفی کرده‌اند و ملیتاید بیشتر برای دیابت معرفی شده است؛ ولی منابع هم‌نظر نیستند. ملاک، بروشور جعبه، حداکثر دوز قابل تنظیم قلم و نسخهٔ پزشک است.
هر قلم لیراگلوتاید چند روز کار می‌کند؟
با ۳ میلی‌گرم در روز حدود ۶ روز، با ۱٫۸ میلی‌گرم ۱۰ روز، با ۱٫۲ میلی‌گرم ۱۵ روز و با ۰٫۶ میلی‌گرم حدود ۳۰ روز.
اگر چند روز تزریق نکنم چه کنم؟
دوز اضافه نزنید. اگر بیش از ۳ روز تزریق نکرده‌اید، ساکسندا باید دوباره از ۰٫۶ میلی‌گرم شروع و پله‌پله بالا برده شود؛ با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
لیراگلوتاید بهتر است یا سماگلوتاید؟
سماگلوتاید هفته‌ای یک بار تزریق می‌شود و کاهش وزن بیشتری (حدود ۱۵٪ در برابر ۸٪) ایجاد می‌کند؛ لیراگلوتاید برای نوجوانان از ۱۲ سالگی هم تأیید شده و گزینهٔ قدیمی‌تر با سابقهٔ طولانی است.
منابع
- Liraglutide 3 mg (SCALE) phase 3a results — Drug Discovery News
- SCALE Obesity and Prediabetes (3-year) — American College of Cardiology
- LEADER Trial Shows Benefit of Liraglutide For Type 2 Diabetes Patients — American College of Cardiology
- Saxenda dosage — Drugs.com
- Using the Victoza pen (storage) — Novo Nordisk
- Prescription Medications to Treat Overweight & Obesity — NIDDK
- Real-world liraglutide 3.0 mg in UK obesity clinics — British Journal of Diabetes
- فهرست فرآورده‌های لیراگلوتاید — دارویاب
این مطلب جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تجویز پزشک نیست. پیش از مصرف هر دارو یا مکمل، به‌ویژه در بارداری، شیردهی، برای کودکان یا همراه داروهای دیگر، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
