با سرد و خشک شدن هوا، لب‌ها زودتر از بقیهٔ پوست ترک می‌خورند؛ چون لایهٔ محافظ نازکی دارند و غدهٔ چربی ندارند. ولی بیشتر خشکی‌های ماندگار لب با یک عادت یا یک محصول اشتباه ادامه پیدا می‌کنند: لیسیدن لب، کندن پوسته‌ها یا بالمی که «خنک» می‌کند و همین خنکی تحریک است. در این مقاله بر اساس آکادمی پوست آمریکا و DermNet می‌گوییم کدام ترکیبات لب را ترمیم و کدام تحریک می‌کنند، بالم را چطور و چند بار بزنید و کدام خشکی لب باید پزشک ببیند.
چرا لب در پاییز و زمستان خشک می‌شود؟
- هوای سرد، باد و گرمایش داخل خانه رطوبت لب را می‌گیرند.
- لیسیدن لب: بزاق که تبخیر می‌شود، لب را خشک‌تر می‌کند (AAD). تنفس از دهان در خواب هم همین اثر را دارد.
- آفتاب: آفتاب حتی در زمستان لب خشک را راحت‌تر می‌سوزاند و ممکن است تبخال را فعال کند (AAD).
- محصولات تحریک‌کننده: بالم‌های طعم‌دار و خنک‌کننده، خمیردندان، رژ لب ماندگار.
- داروها: ایزوترتینوئین (برای جوش) تقریباً همیشه لب را خشک می‌کند؛ بعضی داروهای دیگر هم همین‌طور.
ترکیبات بالم لب: کدام کمک و کدام تحریک می‌کند؟
آکادمی پوست آمریکا می‌گوید سوزش، گزگز یا خنکی بعد از زدن بالم نشانهٔ «اثر» نیست؛ یعنی لب را تحریک می‌کنید (AAD):
| ترمیم‌کننده (دنبالش باشید) | تحریک‌کننده (روی لب ترک‌خورده نه) |
|---|---|
| وازلین سفید (پترولاتوم) | کافور |
| شی باتر | منتول |
| روغن کرچک | اکالیپتوس |
| سرامیدها | طعم‌دهنده‌ها، به‌خصوص دارچین، مرکبات، نعناع و پونه |
| دایمتیکون | عطر |
| روغن معدنی | لانولین (در افراد حساس) |
| روغن دانهٔ شاهدانه | فنول، پروپیل گالات، سالیسیلیک اسید |
| زینک اکساید و تیتانیوم دی‌اکساید (ضدآفتاب) | فیلترهای اکتینوکسات و اکسی‌بنزون |
برچسب‌های «بدون عطر» (fragrance-free) و «هیپوآلرژنیک» را ترجیح دهید. یک گزینهٔ ساده، کم‌هزینه و مؤثر برای لب خیلی خشک و ترک‌خورده، وازلین سفید است؛ AAD می‌گوید پماد آب را بیشتر از موم‌ها و روغن‌ها نگه می‌دارد (AAD).
بالم را چطور و چند بار بزنیم؟
- چند بار در روز و حتماً قبل از خواب یک لایهٔ نازک بالم غیرتحریک‌کننده (AAD).
- شب‌ها برای لب ترک‌خورده لایهٔ ضخیم‌تر وازلین سفید.
- قبل از بیرون رفتن بالم با SPF ۳۰ یا بیشتر با زینک اکساید یا تیتانیوم دی‌اکساید، و در فضای باز هر ۲ ساعت تمدید (AAD).
- بعد از غذا و نوشیدن دوباره بزنید؛ بالم پاک می‌شود.
- پوسته‌ها را نکنید و لب را نجوید؛ لایه‌برداری با اسکراب روی لب ترک‌خورده آن را بدتر می‌کند.
- آب کافی بنوشید و در اتاق خواب دستگاه بخور روشن کنید، به‌خصوص اگر با دهان باز می‌خوابید (AAD).
با رعایت این‌ها، خشکی معمولی لب معمولاً در یکی دو هفته بهتر می‌شود.
وقتی خشکی لب فقط خشکی نیست
| نشانه | ممکن است چه باشد | چه کنیم |
|---|---|---|
| ترک و قرمزی گوشه‌های لب | زخم کنج لب (شیلیت زاویه‌ای)؛ اغلب با قارچ کاندیدا یا باکتری، دندان مصنوعی نامناسب، یا کمبود آهن و ویتامین‌های B (DermNet) | پزشک یا داروساز؛ ممکن است کرم ضدقارچ یا آزمایش خون لازم باشد |
| پوستهٔ زبر و ماندگار روی لب پایین، مرز محو لب، در کسی که زیاد آفتاب خورده | شیلیت آکتینیک؛ آسیب آفتابی که می‌تواند پیش‌سرطانی باشد (DermNet) | حتماً پزشک پوست |
| خشکی، خارش یا ورم بعد از رژ، بالم یا خمیردندان جدید | حساسیت تماسی (DermNet) | محصول را قطع کنید؛ اگر ادامه داشت پزشک |
| تاول‌های ریز دردناک و خوشه‌ای | تبخال | داروساز یا پزشک برای کرم ضدویروس؛ بالم را جدا نگه دارید |
| زخم یا ترکی که بیش از ۲ تا ۳ هفته خوب نمی‌شود | نیاز به بررسی | پزشک |
مکمل لازم است؟ برای خشکی معمولی لب نه. فقط اگر زخم کنج لب تکرار می‌شود یا علائم دیگری مثل خستگی و رنگ‌پریدگی دارید، کمبود آهن یا ویتامین B با آزمایش بررسی شود (مصرف قرص آهن).
توصیه‌های داروساز دراگ‌کده
- بالم ساده، بدون عطر و بدون طعم؛ اگر سوزش یا خنکی داد، کنار بگذارید.
- وازلین سفید شب‌ها برای لب ترک‌خورده؛ ساده، ارزان و مؤثر.
- بیرون از خانه بالم SPF ۳۰ یا بیشتر و هر ۲ ساعت تمدید، حتی در زمستان.
- لیسیدن و کندن پوسته‌ها را ترک کنید؛ هر بار که خواستید لب را خیس کنید، بالم بزنید.
- اگر ایزوترتینوئین مصرف می‌کنید، از روز اول بالم را مرتب و زیاد بزنید.
- گوشه‌های لب ترک‌خورده یا پوستهٔ ماندگار لب پایین را پزشک ببیند.
- برای انتخاب بالم مناسب، از مشاورهٔ پوست دراگ‌کده استفاده کنید یا از داروساز بپرسید.
مطالعهٔ بیشتر: انتخاب مرطوب‌کننده برای هر نوع پوست · روش استفاده از ضدآفتاب
پرسش‌های رایج
برای لب ترک‌خورده چه بزنم؟
یک بالم ساده و بدون عطر با وازلین، شی باتر، سرامید یا روغن کرچک، چند بار در روز؛ شب‌ها لایهٔ ضخیم‌تر وازلین سفید.
چرا بالم لب نعنایی لب را بدتر می‌کند؟
منتول، کافور، اکالیپتوس و طعم‌دهنده‌ها لب ترک‌خورده را تحریک می‌کنند. حس خنکی یا گزگز یعنی تحریک، نه اثر.
بالم لب ضدآفتاب لازم است؟
بله، بیرون از خانه حتی در زمستان. بالم با SPF ۳۰ یا بیشتر و زینک اکساید یا تیتانیوم دی‌اکساید، هر ۲ ساعت تمدید.
ترک گوشهٔ لب از چیست؟
اغلب از عفونت قارچی یا باکتریایی، رطوبت بزاق، دندان مصنوعی نامناسب یا کمبود آهن و ویتامین B است. پزشک یا داروساز باید ببیند.
برای خشکی لب مکمل بخورم؟
برای خشکی معمولی نه. اگر زخم کنج لب تکرار می‌شود یا خستگی و رنگ‌پریدگی دارید، کمبود آهن یا ویتامین B با آزمایش بررسی شود.
منابع
- 7 dermatologists' tips for healing dry, chapped lips — American Academy of Dermatology
- Cheilitis — DermNet
- Angular cheilitis — DermNet
- Actinic cheilitis — DermNet
این مطلب جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه و تجویز پزشک نیست. پیش از مصرف هر دارو یا مکمل، به‌ویژه در بارداری، شیردهی، برای کودکان یا همراه داروهای دیگر، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
